Achter de schermen van een pediatrische missie in Benin met Dr. Tayeb Slaouti

Sinds 2008 voert Dr. Tayeb Slaouti, kinderarts gespecialiseerd in infectiologie en neuropediatrie in de Europa Ziekenhuizen, jaarlijks een humanitaire missie van twee weken uit in Afrika. Met de vereniging Artsen Zonder Vakantie vertrekt hij tijdens zijn verlof om de lokale pediatrische teams te ondersteunen. Zijn meest recente missiegebied: het ziekenhuis van Bembéréké, in het noorden van Benin, waar te vroeg geboren kinderen, uitgedroogde kinderen of kinderen die slachtoffer zijn van malaria vechten om te overleven onder extreme omstandigheden.

De uitdaging van huid-op-huidcontact 

In de Afrikaanse neonatologieafdelingen zijn couveuses schaars of verouderd en slecht geïsoleerd. ‘We stonden oog in oog met te vroeg geboren kinderen die op koude metalen tafels lagen en daarna in kleine bedjes zonder dekens en zonder zuurstof,’ vertelt de arts. ‘De moeders zelf sliepen op matten buiten de neonatologie, gescheiden van hun baby voor het grootste deel van de dag.’

Gezien deze realiteit is het doel een kangoeroe-eenheid op te zetten, dat wil zeggen de zorg zó te organiseren dat er vrijwel continu huid-op-huidcontact is tussen de pasgeborene en zijn moeder. Een eenvoudige en menselijke methode met bewezen effectiviteit: betere lichaamstemperatuur bij de pasgeborene, minder infecties, optimale voeding, versterkte hechting en minder apneu bij premature baby’s.

Maar de uitvoering is een werk van lange adem.

'Het moeilijkste is de mentaliteit te veranderen, want de ‘Kangoeroe’-techniek is veel technischer dan het lijkt, terwijl ze tegelijkertijd heel menselijk blijft. In het begin hadden de moeders niet eens een stoel, alleen krukjes buiten de neonatologie, daarna plastieken stoelen en uiteindelijk aangepaste zetels. Daar zijn jaren van diplomatie en opleiding voor nodig.'

In de loop van de missies zijn de veranderingen duidelijk merkbaar: zetels geplaatst, teams opgeleid, artsen overtuigd en vooral… baby’s die overleven met ouders centraal in de zorg.

Innovatie vanuit de praktijk 

Te snelle (en te dure) infusen veroorzaken elk jaar veel slachtoffers onder ondervoede kinderen. Dr. Slaouti stelde toen een hybride techniek voor die in Rwanda werd ontdekt: een leeg infuusflesje vullen met een orale rehydratatieoplossing, dit aansluiten op een infuuslijn en vervolgens op de neus-maagsonde van het kind. De doorstroomsnelheid wordt geregeld zoals bij een klassiek infuus, maar vereist elektriciteit noch een voedingspomp, met een veilige rehydratatie en een totale kostprijs van minder dan 3 dollar. Voordeel: een kind dat binnen vier uur wordt gehydrateerd, in overeenstemming met de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), zonder aderpunctie en zonder dit een verpleegkundige urenlang bezig te houden.

Twee maanden na zijn vertrek heeft het ziekenhuis van Bembéréké hem teruggeroepen: de techniek had zojuist meerdere baby’s gered tijdens een  epidemie van gastro-enteritis en er zal een studie worden gestart om deze originele techniek van orale rehydratatie elders in Benin, of breder, te verspreiden.

Gangpaden die overlopen

Tijdens zijn missie in Benin kan Dr. Slaouti, samen met zijn Beninse tegenhanger, tussen de 40 en 70 kinderen in één ochtend raadplegen. De toegewijde teams ontbreekt vanalles: materiaal, zuurstof, linnengoed, water, medicijnen.

‘We werken in duo met de lokale kinderartsen. We delen onze ervaringen, we passen de protocollen aan, maar we dringen ons nooit op. Het zijn zij die het hele jaar door de zorg verzekeren. Wij zijn er slechts twee weken per jaar,’  preciseert Dr. Slaouti.

Verhalen die indruk maken 

Sommige ontmoetingen veranderen een hele missie. Zoals die jongen, Raïmi, die tijdens het werk op het veld ernstig gewond was geraakt aan zijn arm door een machete. De weefsels waren afgestorven, de arm leek verloren. Na tien dagen behandeling was de necrose genezen, maar de weefsels lagen nog steeds bloot: het was hopeloos. Op de laatste avond kwam er een Duitse kinderchirurg langs die vroeg of er pediatrische gevallen waren. Raïmi werd hem onmiddellijk voorgesteld en er werd een huidtransplantatie over de hele arm geprobeerd. Raïmi kwam het jaar daarop terug om het team te bezoeken: zijn arm was gered! Hij gaat weer naar school en kan zijn arm zelfs buigen!

De magie werkt ook voor dit 14-jarige meisje, gebeten door een adder. Aangekomen in shock, het been opgezwollen tot drie keer het normale volume. Het tegengif kost 50 euro per dosis — een fortuin. Dankzij het reactievermogen van de teams en het gebruik van een onderbenut anti-necrose antibioticum vóór de missie, heeft ze het uiteindelijk overleefd. Haar verhaal heeft de ziekenhuisleiding ertoe gebracht om gratis voorraden slangenantiserum te financieren voor kinderen en zwangere vrouwen.

Overdragen, versterken, humaniseren

Naast de technische vaardigheden draait het vooral om het doorgeven van kennis.

Opleiden, uitleggen, begeleiden, luisteren, aanpassen. Vertrouwen op de kracht en kennis van de lokale teams, die werken onder onvoorstelbare omstandigheden. Ondersteunen zonder op te leggen. En vertrekken met het achterlaten van veranderingen die levens zullen blijven redden.

‘Het zijn de glimlachen van de kinderen, de moed van de ouders, de energie van de zorgverleners die ons de kracht en de zin geven om elk jaar terug te keren,’ besluit Dr. Slaouti.